บ้านแม่อุมลองหลวง
หมู่ 1 ต.ป่าแป๋ อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน

ประวัติความเป็นมา
บ้านแม่อุมลองหลวง เป็นหมู่บ้านชาวกะเหรี่ยงสกอร์ ประวัติความเป็นมาของหมู่บ้านไม่มีหลักฐานปรากฏให้ทราบได้

สภาพภูมิศาสตร์และการคมนาคม
หมู่บ้านอุมลองหลวงเป็นหมู่บ้านที่ตั้งอยู่บนภูเขาสูง สภาพทั่วไปเป็นหมู่บ้านที่มีภูเขาล้อมรอบ

การคมนาคม
การคมนาคมจากอำเภอแม่สะเรียงถึงบ้านแม่อุมลองหลวง เดินทางโดยรถยนต์ รถจักรยานยนต์ ส่วนการติดต่อกันระหว่างหย่อมบ้านต่างๆอาศัยการเดินเท้าไปตามป่าเขา

ประชากร
ประชากรของบ้านแม่อุมลองหลวง อยู่กันกระจัดกระจายถึง 8 หย่อมบ้าน เป็นชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยง มีจำนวนหลังคาเรือน ประมาณ 135 กว่าหลังคาเรือน ปัจจุบันมีประชากร 449 คน แยกเป็นชาย 216 คน หญิง 233 คน

อาชีพ
ประชากรบ้านแม่อุมลองหลวง ประกอบอาชีพต่างๆกัน เช่น เกษตรกรรม มีปลูกผักต่างๆ เช่น เป็นพืชเศรษฐกิจที่ทำรายได้ให้แก่หมู่บ้านมาก นอกจากนี้ก็ทำนา ค้าขาย และรับจ้างทั่วไป

ศาสนา วัฒนธรรมและประเพณี
ศาสนา ประชากรในหมู่บ้านแม่เหาะแต่เดิมนับถือผี ซึ่งได้รับการถ่ายทอดมาจากบรรพบุรุษ ต่อเมื่อมีพระธรรมจาริกและหมอสอนศาสนาอื่นเข้าไปเผยแพร่ศาสนาคริสต์ นิการต่างๆ ปัจจุบันประชากรนับถือศาสนาพุทธ ศาสนาคริสต์ และนับถือผี ประเพณีงานศพ ประเพณีงานแต่งงาน ซึ่งก็เหมือนกับหมู่บ้านอื่นๆทั่วไป ประเพณีการต้อนรับแขก เป็นประเพณีที่ดีงาม เมื่อเราเข้าไปในหมู่บ้านกะเหรี่ยงจะเชื้อเชิญให้ขึ้นไปนั่งบนเรือน เจ้าของบ้านจะปัดกวาดและปูเสื่อให้นั่งในที่ที่สูงกว่างเจ้าของบ้าน เวลาเดินผ่านไปมาจะย่อตัวลงและบอกขออนุญาตเดินผ่านด้วย พอถึงเวลาอาหารจะจัดเตรียมอาหารที่ดีที่สุดให้แขกรับประทาน และให้แขกรับประทานก่อนเสมอจะไม่ย่อมรับประทานอาหารพร้อมแขก บ้านที่อยู่ใกล้เคียงทุกหลังก็จะมาเชิญให้แขกไปรับประทานอาหารที่บ้านของตน ซึ่งเราไม่ควรปฏิเสธแม้จะอิ่มแล้วก็ตาใต้องไปกินให้เป็นพิธี เจ้าของบ้านจะภูมิใจ การบอกปฏิเสธการเชื้อเชิญเจ้าของบ้านถือว่าแขกรังเกียจ ค่านิยมอย่างอื่นในกลุ่มชนกะเหรี่ยงที่ยังใช้กันอยู่ คือ การมีผัวเดียวเมียเดียว การมีลูกมาก การถือให้ผู้หญิงเป็นหัวหน้าครอบครัว เป็นต้น

แหล่งวิทยาการและภูมิปัญญาท้องถิ่น
การทอผ้า ผู้หญิงจะทอผ้าไว้ใช้เอง เช่น เสื้อผ้า ผ้าห่ม ถุงย่าม
การจักสาน ผู้ชายจะสานเครื่องใช้ในชีวิตประจำวันด้วยไม้ไผ่ เช่น กระบุง กระด้ง ตะกร้า ประเภทต่างๆ
การตีเหล็ก จะตีเหล็กเป็นเครื่องมือ เครื่องใช้ต่างๆ เช่น มีด ขวาน เคียว เสียม

สถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจ
สถานที่ท่องเที่ยวของย่อมบ้านแม่อุมลองหลวง คือ น้ำตกบ้านเมริโก ห่างจากบ้านแม่อุมลองหลวง 3 กิโลเมตร

วัฒนธรรมและประเพณี
วัฒนาธรรมด้านที่อยู่อาศัยชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยงจะสร้างบ้านเรือนเป็นบ้านแบบอเนกประสงค์ คือ มีใต้ถุนสูง บนบ้านแบ่งเป็น 2 ส่วน ส่วนในจะกั้นด้วยฝาไม้ไผ่สำหรับนอนและห้องทำครัว ส่วนด้านนอกจะปล่อยไว้เป็นห้องโล่งใช้รับแขกและที่นอนสำหรับบุตรที่เป็นชายและเป็นที่ทำงานต่างๆทั่วไป ใต้ถุนบ้านจะกั้นเป็นคอกหมูซึ่งทุกหลังคาเรือนจะเลี้ยงหมูใต้ถุนบ้าน บนคอกหมูจะสร้างเป็นเรือนไก่ด้วย พื้นใต้ถุนส่วนที่เหลือจะใช้สำหรับผูกควายในเวลากลางคืน

การแต่งกาย จะมีการแต่งกายเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง ผู้ชายสวมเสื้อสีแดง ผู้หญิงที่ยังโสดจะแต่งกายด้วยชุดสีขาว หญิงที่แต่งงานแล้วจะนุ่งผ้าถุงสวมเสื้อสีดำ ประดิษฐ์เป็นลวดลายสวยงาม
ภาษา จะมีภาษาพูดและภาษาเขียน เป็นภาษากะเหรี่ยงไม่มีตัวสะกด มีเพียงสระ พยัญชนะและ เสียง วรรณยุกต์

ความเชื่อ จะเชื่อในเรื่องภุตผีวิญญาณ เจ้าที่ เจ้าป่า เจ้าเขา เมื่อเกิดป่วย จึงเชื่อว่าตนได้กระทำล่วงเกินผี จึงเลี้ยงผีเป็นการขอขมาโทษ การที่จะรู้ว่าผู้ป่วยไปลาวงเกินผีประเภทใด ณ ที่ใด จะให้หมอผีเสี่ยงทาย ซึ่งมีวิธีหลายวิธี เช่น ใช้กระดูกไก่ ใช้ข้าวสาร การจับชีพจรของผู้ป่วย

ผีเรือน หรือผีบรรพบุรุษ เป็นผีอีกประเภทหนึ่งที่ชาวกะเหรี่ยงเชื่อถือ เชื่อว่าเป็นผีที่ให้ความคุ้มครองครอบครัว จะใช้ไก่และหมูเป็นเครื่องเซ่นไหว้ จะเห็นว่าจะมีการเลี้ยงหมูไว้เลี้ยงผีประจำครอบครัวจะขายหรือทำอย่างอื่นไม่ได้ นอกจากใช้ในการเลี้ยงผีเรือนเท่านั้น

การผูกข้อมือเรียกขวัญ จะทำเมื่อเกิดเจ็บป่วย อ่อนเพลีย หมดเรี่ยวแรง เชื่อว่าขวัญไม่ได้อยู่กับตัวอาจถูกผีจับไว้หรือขวัญหลงทางไปตามป่าเขา ไม่สามารถกลับบ้านได้ จึงทำให้เจ้าของขวัญนั้นล้มเจ็บป่วยจึงต้องมีการผูกข้อมือเรียกขวัญกลับมา ใช้ไก่หรือไข่ในการทำพิธี

ประเพณีปีใหม่ จะจัดขึ้นหลังจากเก็บเกี่ยวเสร็จ ซึ่งอยู่ในต้นเดือนมกราคม แต่ละหมู่บ้านอาจกำหนดขึ้นไม่พร้อมกัน ขึ้นอยู่กับผู้นำของหมู่บ้านนั้นๆ ก่อนวันขึ้นปีใหม่บ้านทุกหลังจะจัดเตรียมอาหาร เช่น ไก่ เนื้อ สุรา และที่ขาดไม่ได้คือ “ เมตอ” และ “ เมโต่ปิน ” เมตอ คือ ข้าวสาร ข้าวเหนียว ห่อด้วยใบก๋ง นำไปต้มให้สุก ส่วน เมโต่ปิน คือ ข้าวเหนียวสุกตำให้ละเอียดผสมงาดำและเกลือ วันนี้จะมีการไปเยี่ยมเพื่อนบ้านจับกลุ่มกันซอโต้ตอบกันอย่างสนุกสนาน